Ψυχοπαθολογία στην Ελλάδα

Οι έρευνες για την ψυχική υγεία στην Ελλάδα κατέγραψαν αύξηση της κατάθλιψης ήδη από τα χρόνια της οικονομικής κρίσης. Στις πρώτες περιόδους της πανδημίας καταγράφηκε επιδείνωση του άγχους, της διάθεσης και δυσκολίες στον ύπνο. Η πορεία στη συνέχεια διέφερε ανάλογα με τη δυσκολία και τις συνθήκες ζωής.

Τι γνωρίζουμε για αυτές τις αλλαγές και πόσο συνδέονται με την πανδημία;

Ποιες διαταραχές έχουν μελετηθεί στην Ελλάδα

Η αρχική έκδοση αυτού του άρθρου βασίστηκε στη μελέτη των Σκαπινάκη και συνεργατών, που δημοσιεύθηκε το 2013. Οι ερευνητές εξέτασαν το 2009–2010 συνολικά 4.894 ανθρώπους ηλικίας 18–70 ετών, σε περιοχές της Ελλάδας εκτός Κρήτης. Μελετήθηκαν το γενικευμένο άγχος, το καταθλιπτικό επεισόδιο, ο πανικός, οι φοβίες, η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή και η μικτή συμπτωματολογία άγχους και κατάθλιψης. Για την εβδομάδα πριν από τη συνέντευξη, τα ποσοστά ήταν περίπου 4,1% για τη γενικευμένη αγχώδη διαταραχή, 2,9% για το καταθλιπτικό επεισόδιο, 2,8% για τις φοβίες, 1,9% για τη διαταραχή πανικού και 1,7% για την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή.

Για το 2021, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας εκτιμά το ποσοστό των καταθλιπτικών διαταραχών στην Ελλάδα σε 7,6%, όπως αναφέρεται στην Ευρωπαϊκή Έκθεση Υγείας 2024. Η εκτίμηση αφορά ευρύτερη κατηγορία διαταραχών και προκύπτει με διαφορετικό τρόπο από την παλιά ελληνική μελέτη. Επομένως, η σύγκριση των δύο αριθμών δεν δείχνει πόσο αυξήθηκε η κατάθλιψη.

Η επιβάρυνση είχε αρχίσει πριν από την πανδημία

Η αύξηση της κατάθλιψης είχε ήδη καταγραφεί στα χρόνια της οικονομικής κρίσης. Σε επαναλαμβανόμενες πανελλαδικές τηλεφωνικές έρευνες, το ποσοστό ανθρώπων που πληρούσαν τα κριτήρια μείζονος κατάθλιψης κατά τον προηγούμενο μήνα ήταν 3,3% το 2008, 8,2% το 2011 και 12,3% το 2013. Οι οικονομικές δυσκολίες και η ανεργία συνδέονταν με μεγαλύτερη πιθανότητα κατάθλιψης. Αυτή η σχέση χρειάζεται να λαμβάνεται υπόψη, χωρίς να θεωρούμε την οικονομική κατάσταση μοναδική αιτία. Η κατάθλιψη μπορεί επίσης να επηρεάσει την εργασία και το εισόδημα ενός ανθρώπου.

Τι καταγράφηκε κατά την πανδημία

Στις πρώτες περιόδους των περιορισμών επιβαρύνθηκαν η ψυχική ευεξία και πολλά συμπτώματα. Η ελληνική ανάλυση της μελέτης COH-FIT, που δημοσιεύθηκε το 2025 με περισσότερες από 10.000 απαντήσεις, εξέτασε την κατάθλιψη, το άγχος, τον πανικό, τις ιδεοψυχαναγκαστικές δυσκολίες, το μετατραυματικό στρες και τα προβλήματα ύπνου. Η σύγκριση με την περίοδο πριν από την πανδημία βασίστηκε στο πώς θυμούνταν οι συμμετέχοντες την κατάστασή τους. Τα ευρήματα αφορούν τις πρώτες φάσεις των περιορισμών και μεταβολές συμπτωμάτων, χωρίς να δείχνουν πόσοι άνθρωποι εμφάνισαν για πρώτη φορά κάποια διαταραχή.

Ποια συμπτώματα υποχώρησαν και ποια επέμειναν

Ορισμένες δυσκολίες υποχώρησαν περισσότερο από άλλες. Όταν 130 άνθρωποι από την Αττική επανεξετάστηκαν το 2022 σε σχέση με το 2020, οι ιδεοψυχαναγκαστικές σκέψεις και η ανησυχία για την υγεία είχαν μειωθεί. Στην κατάθλιψη και στο στρες δεν βρέθηκε σημαντική μεταβολή, ενώ η εργασιακή ανασφάλεια είχε επιδεινωθεί. Η μελέτη αφορούσε μικρή ομάδα από μία περιοχή, γι’ αυτό δεν μπορούμε να γενικεύσουμε τα ευρήματα σε όλη την Ελλάδα.

Σε πέντε ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ αυτών και στην Ελλάδα, οι ενδείξεις κατάθλιψης και διαταραχής προσαρμογής ήταν υψηλότερες τον χειμώνα του 2020–2021 και ακολούθησε κάποια βελτίωση. Η σχετική μελέτη παρακολούθησε τους συμμετέχοντες έως τον Μάρτιο του 2024. Τότε, οι πόλεμοι και ο πληθωρισμός αναφέρονταν ως οι μεγαλύτερες πηγές επιβάρυνσης.

Ένα ξεχωριστό ζήτημα είναι οι επίμονες δυσκολίες μετά τη νόσηση. Η ελληνική μελέτη LONCOV2 κατέγραψε άγχος, κατάθλιψη και προβλήματα ύπνου σε 1.011 ασθενείς με ύποπτες παρατεταμένες εκδηλώσεις COVID-19.

Η εικόνα στους εφήβους και στους νέους

Στους εφήβους, οι συχνές ψυχολογικές και σωματικές ενοχλήσεις αυξήθηκαν. Στην πανελλήνια έρευνα HBSC του ΕΠΙΨΥ, το ποσοστό μαθητών 11, 13 και 15 ετών που ανέφεραν τουλάχιστον δύο τέτοια συμπτώματα, τουλάχιστον δύο φορές την εβδομάδα στο προηγούμενο εξάμηνο, αυξήθηκε από 44,0% το 2018 σε 59,6% το 2022. Η αυξητική πορεία είχε αρχίσει πριν από την πανδημία. Τα ποσοστά αφορούν συχνά συμπτώματα και όχι διαγνωσμένες διαταραχές. Η μικρότερη υποστήριξη από το περιβάλλον, ο εκφοβισμός και η προβληματική χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης συνδέθηκαν στην ίδια έρευνα με περισσότερες δυσκολίες ψυχικής υγείας.

Στις ηλικίες 0–29 ετών καταγράφηκαν επίσης περισσότεροι λήπτες ψυχοτρόπων φαρμάκων το 2024 σε σχέση με το 2020, σύμφωνα με εθνική ανάλυση ηλεκτρονικών συνταγών που δημοσιεύθηκε το 2026. Η αύξηση αυτή μας πληροφορεί για τη χορήγηση φαρμάκων. Δεν μας λέει από μόνη της πόσο συχνές είναι οι διαταραχές ή αν η μεταβολή οφείλεται στην πανδημία.

Οι αιτίες και η πρόσβαση στη φροντίδα

Η πανδημία συνδέθηκε με ψυχική επιβάρυνση, μέρος της οποίας παρέμενε σε μεταγενέστερες αξιολογήσεις. Δε γνωρίζουμε βέβαια, ποιο ποσοστό της σημερινής επιβάρυνσης στην Ελλάδα οφείλεται στα απόνερά της. Οι οικονομικές πιέσεις προϋπήρχαν και νέες δυσκολίες προστέθηκαν στη συνέχεια. Οι διαθέσιμες έρευνες δεν επιτρέπουν να ξεχωρίσουμε πόσο συνέβαλε κάθε παράγοντας.

Η πρόσβαση στην κατάλληλη βοήθεια παραμένει ουσιαστικό ζήτημα. Συγκριτική ανάλυση που δημοσιεύθηκε το 2025 ανέδειξε αδυναμίες στην πρωτοβάθμια φροντίδα ψυχικής υγείας, την πρόληψη και τη συστηματική συλλογή δεδομένων στην Ελλάδα. Για τον κάθε άνθρωπο, η κατάλληλη φροντίδα ξεκινά με την κατανόηση των δυσκολιών του. Η αξιολόγηση λαμβάνει υπόψη την ένταση και τη διάρκειά τους, το ιστορικό, τις συνθήκες ζωής και το πώς επηρεάζεται η καθημερινότητά του.

Η γνωστική συμπεριφορική θεραπεία έχει τεκμηριωμένη αποτελεσματικότητα στην κατάθλιψη, στο γενικευμένο άγχος και στη διαταραχή πανικού στους ενήλικες. Η θεραπευτική δουλειά εστιάζει στο πώς συνδέονται οι σκέψεις, τα συναισθήματα και οι συμπεριφορές, με στόχο την ανάπτυξη τρόπων αντιμετώπισης των δυσκολιών. Οι στόχοι και η πορεία της διαμορφώνονται με βάση τις ανάγκες και τις προτιμήσεις του ανθρώπου. Αν το άγχος, η πεσμένη διάθεση ή άλλες δυσκολίες επιμένουν ή περιορίζουν την καθημερινότητά μας, μπορούμε να αναζητήσουμε ψυχοθεραπευτική βοήθεια. Μια πρώτη συνάντηση με επαγγελματία ψυχικής υγείας δίνει τη δυνατότητα να συζητήσουμε όσα μας απασχολούν και τις θεραπευτικές επιλογές που μας ταιριάζουν.

Τελευταία ενημέρωση 2 Νοεμβρίου 2026

πηγές

• WHO Regional Office for Europe. European health report 2024. Ενότητα 6.2 για τις καταθλιπτικές διαταραχές. Τα συγκεκριμένα στοιχεία αφορούν το 2021.
• Skapinakis, P., et al. (2013). Prevalence and sociodemographic associations of common mental disorders in a nationally representative sample of the general population of Greece. BMC Psychiatry, 13, 163. 
• Economou, M., et al. (2013). Major depression in the era of economic crisis: A replication of a cross-sectional study across Greece. Journal of Affective Disorders, 145(3), 308–314.
• Economou, M., et al. (2016). Enduring financial crisis in Greece: Prevalence and correlates of major depression and suicidality. Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology, 51, 1015–1024.
• Agorastos, A., et al. (2025). Impact of COVID-19 pandemic-related restrictive measures on overall mental and physical health and well-being, specific psychopathologies and emotional states in representative adult Greek population: Results from the largest multi-wave, online national survey in Greece (COH-FIT). Psychiatry Research, 348, 116479. 
• Triantafillou, E., et al. (2024). Quality of life and psychopathology in different COVID-19 pandemic periods: A longitudinal study. Psychiatriki, 35, 199–210.
• Zrnić Novaković, I., et al. (2025). Mental health during and after the COVID-19 pandemic – a longitudinal study over 42 months in five European countries. European Journal of Psychotraumatology, 16(1).
• Real-world evidence on long COVID-19 in Greece: A multicenter, cross-sectional study (LONCOV2). (2025). IJID Regions.
• Σταύρου, Μ., Φωτίου, Α., Καναβού, Ε., & Κοκκέβη, Ά. (2023). Η ψυχοκοινωνική υγεία των εφήβων: η κατάσταση στην Ελλάδα το 2022 και διαχρονικά. ΕΠΙΨΥ, Έρευνα HBSC/WHO.
• Kassandros, K., Samakouri, M., Panagopoulou, M., Constantinidis, T., & Kontogiorgis, C. (2026). Psychotropic dispensing in Greek adolescents and young adults: National trends and regional variation. Frontiers in Drug Safety and Regulation, 6.
• Kotsis, K., et al. (2025). The state of mental health in Greece: An international comparative analysis using data from the Global Mental Health Countdown 2030. International Journal of Social Psychiatry, 71(4), 757–769. Πρώτη ηλεκτρονική δημοσίευση το 2024.
• NICE. (2022). Depression in adults: Treatment and management. Guideline NG222.
• NICE. Generalised anxiety disorder and panic disorder in adults: management. Clinical guideline CG113.