Μοναξιά: γιατί νιώθουμε μόνοι ενώ έχουμε παρέα;

Μπορεί να νιώθουμε μοναξιά ακόμη και όταν βρισκόμαστε με παρέα. Συζητάμε, γελάμε, συμμετέχουμε. Όταν όμως επιστρέφουμε σπίτι, μας μένει η αίσθηση ότι κανείς δεν κατάλαβε πώς πραγματικά νιώθουμε. Ίσως υπήρχε κάτι που θα θέλαμε να μοιραστούμε, αλλά η συζήτηση δεν έφτασε ποτέ εκεί.

«Αφού έχω ανθρώπους γύρω μου, γιατί νιώθω μόνος;»

Η απορία αυτή γίνεται πιο κατανοητή όταν εξετάσουμε τι μας προσφέρουν οι σχέσεις μας και τι αισθανόμαστε ότι μας λείπει.

Τι είναι η μοναξιά;

Η μοναξιά είναι η δυσάρεστη αίσθηση ότι οι σχέσεις που έχουμε απέχουν από εκείνες που χρειαζόμαστε. Μπορεί να μας λείπουν οι επαφές, η συντροφιά ή μια πιο στενή συναισθηματική σύνδεση. Από την άλλη μεριά, ο όρος κοινωνική απομόνωση αφορά τις περιορισμένες επαφές.

Η μοναξιά αφορά το πώς βιώνουμε αυτές τις επαφές. Κάποιος με λίγες «ικανοποιητικές» σχέσεις μπορεί να αισθάνεται συνδεδεμένος, ενώ κάποιος με πολλές γνωριμίες μπορεί να νιώθει ότι δεν έχει πού να στηριχθεί.

Γιατί νιώθουμε μοναξιά ακόμη και με παρέα;

Μπορεί να έχουμε ανθρώπους με τους οποίους βγαίνουμε και περνάμε ευχάριστα, αλλά να δυσκολευόμαστε να μιλήσουμε για όσα μας στενοχωρούν. Η κοινή δραστηριότητα και η συναισθηματική εγγύτητα καλύπτουν διαφορετικές ανάγκες.

Μερικές φορές μπορεί να συγκρατούμε όσα θέλουμε να πούμε, επειδή φοβόμαστε ότι θα κουράσουμε ή θα επιβαρύνουμε τους άλλους. Έτσι οι γύρω μας γνωρίζουν μόνο ένα μέρος της εμπειρίας μας. Άλλες φορές μπορεί να έχουμε προσπαθήσει να επικοινωνήσουμε αλλά θεωρούμε ότι έχουμε συναντήσει αδιαφορία ή υποτίμηση. Τέλος, μια απώλεια, μια μετακόμιση ή οι απαιτήσεις της καθημερινότητας μπορεί επίσης να περιορίζουν την επαφή με ανθρώπους.

Για να κατανοήσουμε τη μοναξιά, χρειάζεται να δούμε τόσο τον τρόπο που σχετιζόμαστε όσο και τις πραγματικές δυνατότητες σύνδεσης που έχουμε.

Πώς μπορεί να συντηρείται η μοναξιά;

Όταν η αίσθηση αποσύνδεσης επιμένει, μπορεί να γινόμαστε πιο ευάλωτοι στην πιθανότητα απόρριψης. Έτσι, κάποιες προσπάθειες να προστατευτούμε ενδέχεται να μας κρατούν σε απόσταση από τους άλλους, αφού αποφεύγουμε τις επαφές. Πρόκειται για έναν πιθανό φαύλο κύκλο που περιγράφεται στα γνωστικά συμπεριφορικά μοντέλα της μοναξιάς:

Για παράδειγμα, ο Γιώργος περνά μια δύσκολη περίοδο. Σκέφτεται: «Αν πω στους φίλους μου πώς είμαι, θα τους κουράσω». Όταν συναντιούνται, απαντά «καλά είμαι» και κρατά τη συζήτηση στα συνηθισμένα. Φεύγοντας αισθάνεται απογοήτευση: «Κανείς δεν ενδιαφέρεται να με ακούσει». Οι φίλοι του μπορεί να μην έχουν καταλάβει ότι χρειάζεται υποστήριξη. Η προσπάθειά του να μη γίνει βάρος περιορίζει την ευκαιρία να εκφράσει όσα τον απασχολούν. Η απογοήτευση τον οδηγήσει να απομακρυνθεί περισσότερο, με αποτέλεσμα οι δυνατότητες κοινωνικής επαφής να λιγοστεύουν.

Το παραπάνω παράδειγμα περιγράφει έναν, από τους πολλούς, τρόπους με τους οποίους μπορεί να συντηρείται η δυσκολία. Σε άλλον άνθρωπο, η μοναξιά μπορεί να συνδέεται κυρίως με την απουσία διαθέσιμων ανθρώπων ή με σχέσεις που πράγματι δεν ανταποκρίνονται στις ανάγκες του.

Πώς προσεγγίζει τη μοναξιά η γνωστική συμπεριφορική θεραπεία;

Στη γνωστική συμπεριφορική θεραπεία, θεραπευτής και θεραπευόμενος προσπαθούν πρώτα να καταλάβουν πώς διαμορφώνεται η δυσκολία στη ζωή του ατόμου. Εξετάζουν πότε εντείνεται η μοναξιά, ποιες σχέσεις υπάρχουν και ποια εμπόδια δυσκολεύουν την επαφή. Στη συνέχεια συνδέουν συγκεκριμένες καταστάσεις με τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τις αντιδράσεις που ακολουθούν.

Για παράδειγμα, μπορεί να προκύψει πώς μια πρόβλεψη απόρριψης οδηγεί σε απόσυρση και πώς η απόσυρση συντηρεί την αίσθηση απόστασης. Στο παράδειγμα του Γιώργου, θα εξετάζαμε την πρόβλεψη ότι θα κουράσει τους φίλους του: σε ποιες εμπειρίες βασίζεται και κατά πόσο ισχύει για όλους. Αν ένας φίλος έχει δείξει ενδιαφέρον και σεβασμό, θα μπορούσαμε να συμφωνήσουμε μια μικρή δοκιμή: να του ζητήσει λίγο χρόνο για να μιλήσει για κάτι που τον δυσκολεύει. Σκοπός είναι να αποκτήσουμε πληροφορίες μέσα από την εμπειρία.

Η δουλειά μπορεί επίσης να περιλαμβάνει εξάσκηση στο πώς εκφράζουμε μια ανάγκη, σταδιακή μείωση της αποφυγής ή αναζήτηση ευκαιριών για σταθερή επαφή. Οι στόχοι συμφωνούνται με βάση τις ανάγκες, την ενέργεια και τις συνθήκες του ανθρώπου.

Όταν η μοναξιά επιμένει και επιβαρύνει την καθημερινότητα, η ψυχοθεραπεία μπορεί να προσφέρει χώρο για να καταλάβουμε τι μας λείπει και τι δυσκολεύει τη σύνδεση. Από εκεί διαμορφώνεται μια σταδιακή προσπάθεια, με βήματα που μπορούμε να υποστηρίξουμε και να επανεκτιμήσουμε στην πορεία.

πηγές

• Hawkley, L. C., & Cacioppo, J. T. (2010). Loneliness matters: a theoretical and empirical review of consequences and mechanisms. Annals of Behavioral Medicine, 40(2), 218–227
• Käll, A., Shafran, R., Lindegaard, T., Bennett, S., Cooper, Z., Coughtrey, A., & Andersson, G. (2020). A common elements approach to the development of a modular cognitive behavioral theory for chronic loneliness. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 88(3), 269–282
• Käll, A., et al. (2021). Therapist-Guided Internet-Based Treatments for Loneliness: A Randomized Controlled Three-Arm Trial Comparing Cognitive Behavioral Therapy and Interpersonal Psychotherapy. Psychotherapy and Psychosomatics, 90(5), 351–358
• Seewer, N., Skoko, A., Käll, A., Andersson, G., Luhmann, M., Berger, T., & Krieger, T. (2024). Efficacy of an Internet-based self-help intervention with human guidance or automated messages to alleviate loneliness: a three-armed randomized controlled trial. Scientific Reports, 14, 6569
• Birken, M., et al. (2026). Investigating the effectiveness of interventions intended to reduce loneliness using psychological strategies and a theory of change: a systematic review of interventional studies and meta-analysis. BMC Psychology, 14, 131